Emek Partisi (EMEP) Gaziantep Milletvekili Sevda Karaca, Rize’nin Pazar ilçesine bağlı Zelek köyünde hayata geçirilmek istenen kafes balıkçılığı projelerini Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya sordu.

Karaca, 12 bin ton kapasiteli üç ayrı kafes balıkçılığı projesinin bölgede geçimini denizden sağlayan yaklaşık 400 haneyi tehdit ettiğini belirterek, projenin hukuki dayanağından çevresel etkilerine, limanın kullanım hakkından uçuş güvenliğine kadar çok sayıda soruyu Bakan Yumaklı’ya yöneltti.

İlim Öğrenenlere Yardım Vakfı Balıkçılık Projesinde

Karaca’nın soru önergesinde yer alan bilgilere göre, Rize-Artvin Havalimanı’nın inşası sırasında Zelek köyüyle birlikte 7 köyün denize erişimi sınırlandı, kıyı balıkçılarının geleneksel avlak sahasının yaklaşık yarısı havalimanı inşaatı nedeniyle kullanılamaz hale geldi. 2022 yılında mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla Zelek Balıkçı Barınağı ve iskelesinin büyütülerek 8 köyün kullanımına sunulduğu belirtildi.

Ancak Karaca, limanın büyütülmesinin ardından bölgenin halkın rızası ve ekolojik dengeler gözetilmeden yeni bir rant alanına dönüştürüldüğünü ifade etti.

Önergede, bölgede toplam 12 bin ton kapasiteli üç ayrı kafes balıkçılığı projesinin hayata geçirilmek istendiği belirtildi. Projelerin 4 bin tonluk bölümünün Kuzuoğlu Grubu’na, 8 bin tonluk bölümünün ise Güneysu İlim Öğrenenlere Yardım Vakfı’na (GÜNVAK) ait olduğu aktarıldı.

Uçuş güvenliği özel şirketin taahhüdüne bırakıldı

Karaca, yöre halkının tepkisinden çekinilmesi nedeniyle ÇED sürecinin balıkçılıkla doğrudan ilgisi olmayan komşu Merdivenli köyü üzerinden yürütüldüğünü ve Zelek halkı ile kooperatif tarafından yargıya taşınan itirazların dikkate alınmadığını belirtti.

Soru önergesinde ayrıca Rize-Artvin Havalimanı yönetiminin, kafes balıkçılığının martı ve karabatak gibi kuşların popülasyonunu artırarak uçuş güvenliği açısından risk oluşturacağı gerekçesiyle projeye resmi olarak karşı çıktığı ifade edildi. Karaca, bu raporun dikkate alınmadığını öne sürerek Tarım ve Orman Bakanı’na, “Rize-Artvin Havalimanı yönetiminin kafes balıkçılığına dair verdiği resmi ret raporunun sümen altı edilmesinin ve saklanmasının gerekçesi nedir?” diye sordu.

Önergede Devlet Hava Meydanları İşletmesi’nin (DHMİ) projeye ilişkin verdiği onaya da dikkat çekildi. Buna göre DHMİ, kuş popülasyonunun artması halinde meydana gelebilecek uçuş kazalarının sorumluluğunun yatırımcı firma tarafından üstlenilmesi şartıyla projeye onay verdi.

Karaca, bu uygulamanın hangi mevzuata dayandığını sorarak, “Yurttaşların can emniyeti ve uçuş güvenliği özel şirketlerin insafına nasıl terk edilebilmektedir?” sorusunu yöneltti.

“12 bin tonluk üretim denizi ve balıkçılığı tehdit ediyor”

Karaca, soru önergesinde projenin çevresel sonuçlarına da dikkat çekti. 12 bin ton kapasiteli kafes balıkçılığı projesinin yılda yaklaşık 4 bin ton balık dışkısı ve kimyasal yem atığının denize bırakılmasına yol açacağı öne sürüldü.

Önergede, söz konusu atıkların Balıkçı köyünden Çayeli’nin Kemerköy sınırlarına kadar uzanan sahil şeridinde ekolojik tahribata yol açacağı ve denizden geçimini sağlayan yaklaşık 400 hanenin üretim araçlarını ortadan kaldıracağı belirtildi.

Karaca, Bakan Yumaklı’ya, “Yıllık 12.000 ton kapasiteli bu projenin denize bırakacağı yıllık 4.000 tonluk balık dışkısı ve yem atığının yol açacağı ekolojik tahribat, deniz kirliliği ve geçimini balıkçılıkla sağlayan 400 hanenin uğrayacağı gelir kaybı hesaplanmış mıdır?” sorusunu yöneltti.

Limanın kullanım hakkı kooperatifte

Soru önergesinde Zelek Balıkçı Limanı’nın kullanım hakkına ilişkin iddialar da gündeme getirildi. Karaca, yürürlükteki 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca kullanım hakkının Sivrikale-Yeşilköy Su Ürünleri Kooperatifi’nde olduğunu ve limanın yıllık 1 milyon 506 bin TL bedelle kiralandığını belirtti.

Buna rağmen limanın kapı kilitlerinin herhangi bir mahkeme kararı veya resmi izin belgesi gösterilmeksizin, kolluk kuvvetlerinin gözetiminde kırıldığını ifade eden Karaca, işlemin hukuki dayanağını sordu.

Karaca ayrıca, “yasal kiracı kooperatifin rızası ve mahkeme tahliye kararı olmadan” özel bir şirketin limanı kullanmasına göz yuman yetkililer hakkında idari ve adli soruşturma başlatılıp başlatılmayacağını Bakan Yumaklı’ya yöneltti.

“Liman şirket malzemelerinin korunması için kullanılıyor”

Karaca, geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği liman ziyaretine de önergesinde yer verdi. Ziyaret sırasında şirkete ait kafes balıkçılığı malzemelerinin jandarma tarafından 7 gün 24 saat nöbetleşe korunduğunun görüldüğünü belirten Karaca, buna karşılık projeye itiraz eden köylülerin yaşam nöbetini sürdürdüğünü ifade etti.

Önergede, kuşaklardan bu yana balıkçılık yapan köylülerin projenin geçim kaynaklarını tamamen ortadan kaldıracağını dile getirdiği aktarıldı.

Karaca, projeye itiraz eden yurttaşların arasında kendilerini AKP seçmeni olarak tanımlayan kişilerin de bulunduğunu belirterek, köylülerin itirazlarının dikkate alınmamasına ve jandarmanın şirket malzemelerini korumasına tepki gösterdiğini ifade etti.

GÜNVAK ve kamu görevlileri sorusu

Karaca, projenin 8 bin tonluk bölümünü üstlendiği belirtilen GÜNVAK’ın yönetiminde Rize Valisi ve Güneysu Belediye Başkanı gibi kamu görevlilerinin yer almasına ilişkin de Bakan Yumaklı’ya soru yöneltti.

Önergede, vakfın yönetiminde kamu görevlilerinin bulunmasının yanı sıra vakfın arkasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın oğlunun bulunduğunun ileri sürüldüğü belirtildi. Karaca, bu iddialar üzerinden kamu gücünün proje kapsamında şirketler ve vakıf lehine kullanılıp kullanılmadığının açıklanmasını istedi.

Devlet desteği ve projenin yeniden gündeme gelmesi

Karaca, daha önce mülki idare amirleri ve AKP İl Başkanlığı tarafından yöre halkına projenin gerçekleştirilmeyeceğine ilişkin sözler verildiğini de hatırlattı.

Buna rağmen projenin yeniden gündeme gelmesinde, borç darboğazında olduğu belirtilen Kuzuoğlu Grubu’na sağlanacağı öne sürülen yüzde 50 oranındaki devlet hibesinin ve hurda malzemelerin yeni malzeme gibi gösterilerek rant elde edilmesi iddialarının etkisinin bulunup bulunmadığını sordu.

Karaca, Bakan Yumaklı’dan projenin devlet destekleri ve kamu kaynaklarıyla ilişkisine dair de açıklama istedi.

“Ruhsat ve onaylar iptal edilecek mi?”

Soru önergesinin son bölümünde Zelek köylülerinin ve küçük balıkçıların direnişine yönelik uygulamalara dikkat çeken Karaca, köylülerin ekmeklerini, denizlerini ve yaşam alanlarını korumak amacıyla yürüttükleri eylemlere karşı uygulanan jandarma ablukasının sona erdirilip erdirilmeyeceğini sordu.

Karaca ayrıca, projenin ruhsat ve onaylarının iptal edilip edilmeyeceğinin açıklanmasını istedi.

Karaca’nın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya yönelttiği sekiz soruda; Zelek Balıkçı Limanı’nın kullanım hakkı, limanın kapılarının kırılması, özel şirketin limanı kullanması, havalimanı yönetiminin ret raporu, DHMİ’nin uçuş güvenliği gerekçeli onayı, GÜNVAK’ın projedeki rolü, projenin çevresel ve ekonomik etkileri ile devlet destekleri ve köylülerin maruz kaldığı kolluk uygulamalarına ilişkin yanıt talep edildi.